fot: lisegagne/iStockphoto

Własna firma wiąże się nie tylko z profitami, ale także z pewnymi obowiązkami wobec państwa. Każdy przedsiębiorca powinien pamiętać o regularnych rozliczeniach z urzędem skarbowym i ZUS. Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu.

Co więcej, przedsiębiorcy muszą opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z kolei ubezpieczenie chorobowe w ich przypadku jest dobrowolne. Warto zauważyć, że osoby dopiero rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej mogą skorzystać z możliwości opłacania składek na preferencyjnych warunkach.

Działalność gospodarcza a przepisy ubezpieczeniowe

Przedsiębiorca, niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności do dnia zakończenia jej prowadzenia, z wyłączeniem okresu na jaki zawiesił prowadzenie tej działalności. Przy czym warto zauważyć, że przepisy ubezpieczeniowe wyróżniają tylko sześć grup wśród osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą:

• twórców i artystów;
• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych;
• wspólników jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólników spółki jawnej, komandytowej i partnerskiej;
• osoby prowadzące niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty
• oraz osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu (np. lekarze, adwokaci):
  – z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych
  – lub w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne;
• a także osoby współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność.

Zwolnienie ze składek na ubezpieczenie społeczne

Zwolnieniu ze składek na ubezpieczenie społeczne podlega osoba, która prowadzi działalność gospodarczą i jednocześnie:

• jest zatrudniona na umowę o pracę i w przeliczeniu na okres miesiąca otrzymuje z tego tytułu przychód w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2011 r. – 1386 zł, a w pierwszym roku pracy 1108,80 zł;
• pobiera zasiłek macierzyński – bez względu na to z jakiego tytułu przysługuje ten zasiłek;
• wybrała jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń wykonywaną jednocześnie pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą; przy czym podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tych umów nie może być niższa niż najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzenia działalności;
• posiada uprawnienia do renty lub emerytury (osoba prowadząca działalność gospodarczą, która ma prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, musi opłacać składki na ubezpieczenia społeczne do czasu uzyskania prawa do emerytury).

Zwolnienie ze składki na ubezpieczenie zdrowotne

Ze zwolnienia z opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne może skorzystać przedsiębiorca, po spełnieniu dodatkowych warunków, będący osobą uprawnioną do emerytury bądź renty lub osobą niepełnosprawną. Jednak jego świadczenie emerytalne lub rentowe (kwota emerytury lub renty plus kwota ewentualnego dodatku pielęgnacyjnego lub dodatku dla sieroty zupełnej do renty rodzinnej) nie może przekraczać miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2011 r. 1386 zł i równocześnie musi spełniać jeden z warunków:

• z tyłu działalności uzyskuje przychody w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50 proc. kwoty najniższej emerytury, czyli w 2011 r. 364,09 zł (od 1 marca 2011 r. najniższa emerytura wynosi 728,18 zł);
• od przychodów z działalności opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Dobrowolne zgłoszenie się do ubezpieczeń społecznych

Przedsiębiorca, który nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, może zgłosić się do nich dobrowolnie, czyli do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, a do ubezpieczenia wypadkowego nie trzeba się zgłaszać, bo zostaje ono nadane automatycznie po zgłoszeniu się do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Tymczasem do ubezpieczenia chorobowego nie może się zgłosić, ponieważ do tego ubezpieczenia mogą się zgłosić jedynie te osoby, dla których ubezpieczenia emerytalne i rentowe są obowiązkowe.

Wymiar składek dla osób prowadzących działalność gospodarczą

1. Ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe

Od 2009 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, czyli emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą działalność stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Kwota rocznego ograniczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w 2011 r. wynosi 100 770 zł, czyli trzydziestokrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Od nadwyżki ponad tę kwotę należy opłacać tylko składki na pozostałe ubezpieczenia, którym podlega przedsiębiorca raz na Fundusz Pracy.

I tak w 2011 r. prognozowane przeciętne miesięczne wynagrodzenie wynosi 3 359 zł.

60 proc. * 3 359 zł = 2015,4 zł – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (od niej wylicza się kwotę wszystkich ubezpieczeń – emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego, może ona być wyższa).

• 393,41 zł (czyli 2015,4 * 19,52 proc. = 393,41) na ubezpieczenie emerytalne;
• 120,92 zł (czyli 2015,4 * 6 proc. = 120,92) na ubezpieczenia rentowe;
• 49,38 zł (2015,4 * 2,45 proc. = 49,38) na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – we wrześniu, październiku i listopadzie 2011 r. podstawa wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie może przekraczać miesięcznie kwoty 8 415,28, czyli 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w drugim kwartale 2011 r. – 3 366,11 zł; ponadto prawo do zasiłku na czas niezdolności do pracy z powodu choroby otrzymuje się na podstawie ubezpieczenia chorobowego po upływie 90 dni nieprzerwanego polegania temu ubezpieczeniu;
• od 0,67 proc. do 3,33 proc. podstawy wymiaru (składka jest ustalana indywidualnie dla każdego płatnika) na ubezpieczenie wypadkowe – od kwietnia 2009 r. dla płatników składek zgłaszających w poprzednim roku kalendarzowym do ubezpieczenia wypadkowego przeciętnie miesięcznie nie więcej niż 9 osób stopa procentowa wynosi 1,67 proc., czyli 33,66 zł.

Oczywiście jeśli rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej nastąpiło w środku miesiąca, wówczas minimalna podstawa ulega proporcjonalnemu obniżeniu (kwotę minimalnej podstawy dzieli się przez liczbę dni danego miesiąca i mnoży przez dni, w których opłacało się składki i podlegało się ubezpieczeniom, np. prowadzenie działalności gospodarczej rozpoczęto 12 marca, wówczas 415,80 zł á 31 * 20 = 268,26 zł).

2. Ubezpieczenie zdrowotne

Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie jest kwota, która nie może być niższa niż 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale ubiegłego roku (wliczając w to wypłaty z zysku) i w 2011 r. wynosi 2 704,31 zł (przeciętne miesięczne wynagrodzenie w IV kwartale 2010 r. plus wypłaty z zysku – 3 605,74 zł * 75 proc. = 2 704,31 zł). W związku z tym składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 243,39 zł (9 proc. * 2 704,31 zł = 243,39 zł). Część tej składki można odliczyć od podatku. Stawka ta wynosi 7,75 proc. z podstawy wymiaru, czyli 7,75 proc * 2 704,31 zł = 209,58 zł.

Jednak w przeciwieństwie do ubezpieczeń społecznych, jeśli prowadzenie działalności gospodarczej rozpoczęło się w połowie miesiąca, nie stosuje się tu zasady proporcjonalności.

3. Fundusz Pracy

Podstawą wymiaru składki na Fundusz Pracy jest ta sama kwota, która obowiązuje przy wyliczaniu składek na ubezpieczenia społeczne, jednak bez rocznego ograniczenia. Czyli osoby prowadzące działalność gospodarczą mają obowiązek opłacać składki na Fundusz Pracy tylko wtedy, gdy ustalane są one od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, które wynoszą w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę.

W 2011 r. składka na FP wynosi 49,38 zł (2015,4 * 2,45 proc. = 49,38).

4. Miesięczna kwota składek

393,41 + 120,92 + 49,38 + 33,66 + 49,38 = 646,75 + 243,39 = 890,14 (bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego 840,76).

5. Zawieszenie działalności

Opłacanie składek podczas zawieszenia działalności nie jest konieczne, a dobrowolne – w celu zapewnienia ciągłości ubezpieczenia. Z tym że opłacanie składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe nie jest możliwe. Składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowne opłaca się wówczas od najniższej ich obowiązującej z tytułu prowadzenia działalności podstawy wymiaru. Z kolei wspólnicy spółek kapitałowych i osobowych opłacają składki od innej podstawy wymiaru, czyli od kwoty minimalnego wynagrodzenia – w 2011 r. 1386 zł.

Wymiar składek dla początkujących przedsiębiorcówOsoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej mają prawo do opłacania, przez okres dwóch lat (nieprzerwany okres 24 miesięcy obowiązuje bez względu na to, czy np. działalność została zawieszona w tym czasie, ponieważ tego okresu nie można zawiesić i jeśli nie skorzysta się w tym czasie z prawa do ulgi, to ono przepada) od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej, obniżonych składek na ubezpieczenie społeczne.

Przy czym z możliwości opłacania składek na preferencyjnych warunkach mogą skorzystać tylko osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, które:

• nie prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej nie prowadziły pozarolniczej działalności;
• nie wykonują działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Ponadto warto zauważyć, że preferencyjne warunki nie obejmują wspólników spółki jawnej, komandytowej oraz partnerskiej, a także osobę, która jest wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o.

O rozliczaniu składek przeczytasz na drugiej stronie.