wp.pl
wp.pl
Najpopularniejszy w Polsce portal o finansach i biznesie
Wybór prawa właściwego w zobowiązaniach umownych

Wybór prawa właściwego w zobowiązaniach umownych

Fot. Palko72/Dreamstime.com

W świecie postępującej globalizacji, z widmem kryzysu krążącym po Europie, większość przedsiębiorców nie może pozwolić sobie na luksus całkowitej izolacji, zamknięcia się na podwórku krajowym. Nieuniknionym staje się więc problem zawierania umów z tzw. elementem zagranicznym. Wszelkie takie kontrakty mogą rodzić spory które prawo należy zastosować do danego stosunku prawnego.

Kwestia prawa właściwego dla zobowiązań umownych może rodzić po stronie przedsiębiorców wiele pytań: jakie znaczenie ma, które prawo jest właściwe dla danego kontraktu, czym jest i jak dokonać wyboru prawa oraz co będzie gdy strony wyboru nie dokonają? Problematyka prawa właściwego nie kończy się jednak na zagadnieniach praktycznych, żywotne zainteresowanie przedstawicieli doktryny wzbudza chociażby charakter prawny wyboru prawa właściwego. A ponadto od dnia 16 maja 2011 roku obowiązuje nowa ustawa - Prawo Prywatne Międzynarodowe. Z tego powodu zagadnienie wyboru prawa właściwego wymaga dogłębnej analizy.

Czytając o prawie właściwym i tym samym o prawie prywatnym międzynarodowym może pojawić się pytanie czy ma to aż tak wielkie znaczenie jakie prawo będzie właściwe dla oceny danego stosunku prawnego. Odpowiadając na to pytanie, zamiast długiego, suchego elaboratu, posłużę się przykładem, który moim zdaniem dużo lepiej obrazuje ważkość problemu.

Przykład
A - przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą na terenie Niemiec, zawarł z B, przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą na terenie Polski, umowę sprzedaży samochodu X. Strony nie dokonały wyboru prawa, w związku z czym, na podstawie art. 4 ust. 1 pkt. a rozporządzenia Rzym I, prawem właściwym dla tej umowy jest prawo niemieckie – prawo miejsce zwykłego pobytu sprzedawcy. W po upływie 5 lat od dnia zawarcia umowy sprzedaży okazało się, że samochód był skradziony, w związku z czym pierwotny właściciel samochodu postanowił odzyskać swoją własność. Jednakże, w momencie kiedy prawem właściwym dla kontraktu sprzedaży było prawo niemieckie – B nie mógł powoływać się skutecznie wobec pierwotnego właściciela samochodu, że nabył jego własności po upływie 3 letniego terminu przewidzianego w art. 169 § 2 polskiego Kodeksu Cywilnego. Bowiem prawo niemieckie, a konkretniej § 935 ust. 1 niemieckiego Kodeksu Cywilnego (BGB), wyklucza możliwość nabycia przez zasiedzenie własności rzeczy ruchomej, jeżeli została ona właścicielowi skradziona, zgubiona lub w inny sposób utracona. A sytuacja wyglądała by zupełnie inaczej gdy strony dokonały wyboru prawa polskiego jako prawa właściwego.

Kwestię prawa właściwego dla zobowiązań umownych regulują przede wszystkim dwa akty prawne: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 roku w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) oraz ustawa z dnia 4 lutego 2011 roku - Prawo prywatne międzynarodowe. Przepisy polskiej ustawy expressis verbis odsyłają do rozporządzenia - zgodnie z treścią art. 28 ustawy prawo właściwe dla zobowiązania umownego określa rozporządzenie Rzym I. Polską ustawę stosuje się do określenia prawa właściwego dla zobowiązań umownych co do których zakres zastosowania rozporządzenia został wyłączony.

Rozporządzenie Rzym I stosuje się do zobowiązań umownych w sprawach cywilnych o handlowych powiązanych z prawem różnych państw.

Natomiast, zgodnie z treścią art. 1 ust. 2, stosowanie rozporządzenia Rzym I wyłączono w stosunku do:

  • stanu cywilnego oraz zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych osób fizycznych (z zastrzeżeniem art. 13 regulującego możliwość powoływania się na brak zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych);
  • zobowiązań wynikających ze stosunków rodzinnych oraz stosunków uznawanych zgodnie z prawem dla nich właściwym za mające podobne skutki, w tym zobowiązań alimentacyjnych;
  • zobowiązań wynikających z małżeńskich ustrojów majątkowych, z ustrojów majątkowych w stosunkach uznawanych zgodnie z prawem dla nich właściwym za mające podobne skutki do małżeństwa oraz z prawa spadkowego, włącznie z testamentami;
  • zobowiązań wynikających z weksli, czeków, weksli własnych oraz innych zbywalnych papierów wartościowych w zakresie, w jakim zobowiązania z tych innych papierów wartościowych wynikają z ich zbywalności;
  • zapisów na sąd polubowny i umów o właściwość sądu;
  • kwestii z zakresu prawa spółek i innych podmiotów posiadających osobowość prawną lub jej nieposiadających, takich jak utworzenie, w drodze rejestracji lub w inny sposób, zdolności prawnej i zdolność do czynności prawnych, ustrój wewnętrzny lub rozwiązanie spółek i innych podmiotów posiadających osobowość prawną lub jej nieposiadających oraz osobista odpowiedzialność wspólników i organów za zobowiązania takiej spółki lub podmiotu;
  • kwestii, czy przedstawiciel może wobec osób trzecich zaciągać zobowiązania w imieniu osoby przez siebie reprezentowanej lub czy organ spółki lub innego podmiotu posiadającego osobowość prawną lub jej nieposiadającego może wobec osób trzecich zaciągać zobowiązania w imieniu tej spółki lub podmiotu;
  • tworzenia trustów oraz stosunków prawnych pomiędzy założycielami, powiernikami i beneficjentami; zobowiązań wynikających z kontaktów handlowych mających miejsce przed zawarciem umowy;
  • umów ubezpieczenia wynikających z operacji przeprowadzanych przez organizacje niebędące zakładami, o których mowa w art. 2 dyrektywy 2002/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 listopada 2002 roku dotyczącej ubezpieczeń na życie, których przedmiotem jest zapewnienie pracownikom lub osobom pracującym na własny rachunek, należącym do zakładu lub grupy zakładów, lub do określonej grupy lub grup zawodowych, świadczeń w przypadku śmierci lub dożycia określonego wieku, przerwania lub ograniczenia działalności, choroby zawodowej lub wypadku przy pracy;
  • dowodów i postępowania (z zastrzeżeniem art. 18).

Swoboda wyboru prawa właściwego określona została w Preambule rozporządzenia Rzym I jako jeden z fundamentów systemu norm kolizyjnych w odniesieniu do zobowiązań umownych. Regulacje dotyczące wyboru prawa zawarto w art. 3 rozporządzenia Rzym I, zgodnie z którym umowa podlega prawu wybranemu przez strony. Wybór prawa właściwego musi być dokonany wyraźnie lub powinien w sposób jednoznaczny wynikać z treści umowy lub z okoliczności sprawy. Kontrahenci mogą dokonać wyboru prawa właściwego zarówno dla całej umowy jak i dla poszczególnych jej części.

Strony nie są związane na zawsze pierwotnym wyborem prawa właściwego, i w każdym czasie mogą się umówić, że umowa podlega prawu innemu. Następczy wybór prawa właściwego możliwy jest również w stosunku do zobowiązań umownych, co do których nie nastąpił wybór prawa i prawo właściwe oceniano na podstawie norm kolizyjnych. Nie mniej jednak następczy wybór prawa nie narusza ważności umowy ze względu na formę ani praw osób trzecich.

Ponadto w rozporządzeniu Rzym I zawarto postanowienia, zgodnie z którymi w przypadku gdy wszystkie inne elementy stanu faktycznego w chwili dokonywania wyboru prawa właściwego są zlokalizowane w państwie innym niż państwo, którego prawo zostało wybrane, dokonany przez strony wybór nie narusza stosowania tych przepisów prawa tego innego państwa, których nie można wyłączyć w drodze umowy (art. 3 ust 3 rozporządzenia Rzym I).

Jednocześnie gdy wszystkie inne elementy stanu faktycznego w chwili dokonywania wyboru prawa właściwego są zlokalizowane w jednym lub więcej państwach członkowskich, dokonany przez strony wybór prawa właściwego innego niż prawo państwa członkowskiego nie narusza stosowania przepisów prawa wspólnotowego, w odpowiednich przypadkach w kształcie, w jakim zostały one wdrożone w państwie członkowskim sądu, których nie można wyłączyć w drodze umowy.

O wyborze prawa właściwego przeczytasz na drugiej stronie.

Poprzednia strona
transakcja, kontrakt, firma
Tomczak i Partnerzy
Czytaj także
Polecane galerie